I. KHÁI QUÁT CHUNG
1. Thông tin chung:
- Tên nước: Cộng hoà Benin (the Republic of Benin)
- Thủ đô: Porto-Novo
- Quốc khánh: 01/8/1960 (ngày Pháp trao trả độc lập)
- Vị trí địa lý: Nằm ở Vịnh Benin thuộc Tây Phi; phía Bắc giáp
Niger và Burkina Faso; phía Đông giáp Nigeria; phía Tây giáp Togo; phía Nam giáp Đại Tây Dương. - Diện tích: 110.620 km2
- Khí hậu: Nhiệt đới, nóng, ẩm
- Dân số: 14,5 triệu người (2025, theo IMF)
- Tôn giáo: Tín ngưỡng cổ truyền: 50%; đạo Hồi: 20%; Thiên chúa: 30%.
- Ngôn ngữ chính thức: tiếng Pháp
- Đơn vị tiền tệ: đồng Franc CFA (1 USD = 589.27 CFA)
- GDP: 23 tỷ USD (2025, theo IMF)
- GDP/đầu người: 1.590 USD (2025, IMF)
- Cơ cấu hành chính: gồm 12 tỉnh.
- Lãnh đạo chủ chốt:
+ Tổng thống: Patrice Talon (từ 03/2016, tái đắc cử tháng 4/2021);
+ Phó Tổng thống: Bà Mariam Chabi Talata (tháng 5/2021);
+ Chủ tịch Quốc hội: Louis Vlavonou (từ tháng 5/2019, tái đắc cử tháng 01/2023);
+ Bộ trưởng Ngoại giao Benin: Olushegun Adjadi Bakari (từ tháng 6/2023).
2. Khái quát lịch sử:
Vương quốc Dahomey (1600 - 1904) của người Fon có cơ cấu tổ chức chặt chẽ, phát triển quan hệ thương mại từ sớm với châu Âu. Từ giữa những năm 1800, Vương quốc dần suy giảm sức mạnh và thất bại trong cuộc chiến chống Pháp. Behanzin, vị vua cuối cùng của Vương quốc này, đã đấu tranh chống thực dân Pháp và thất bại năm 1893, kết thúc 3 thế kỷ tồn tại của Vương quốc. Từ đó, Dahomey bị Pháp xâm chiếm. Năm 1899, vùng đất Dahomey được sáp nhập vào Tây Phi thuộc Pháp.
Ngày 12/11/1958, Pháp thành lập Cộng hòa Dahomey tự trị, thuộc Cộng đồng Pháp. Ngày 01/8/1960, Pháp trao trả độc lập hoàn toàn cho Cộng hòa
Dahomey. Ngày 26/10/1972, tướng Mathieu Kérékou tiến hành đảo chính quân sự, nắm quyền kiểm soát đất nước, trở thành Tổng thống.
Ngày 30/11/1975, Đảng Cách mạng Nhân dân Benin được thành lập (Đảng cầm quyền duy nhất) do Tổng thống đứng đầu và đổi tên nước Cộng hoà Dahomey thành Cộng hoà Nhân dân Benin, phát triển đất nước theo xu hướng xã hội chủ nghĩa.
Do áp lực mạnh mẽ của các thế lực đối lập, Đại hội Quốc dân được triệu tập vào ngày 19/02/1990. Đại hội quyết định giải tán Đảng Cách mạng Nhân dân, thực hiện chế độ đa đảng, thành lập Chính phủ quá độ 12 tháng, sửa đổi Hiến pháp, bầu Quốc hội mới, đổi tên nước thành Cộng hoà Benin, lấy lại Quốc kỳ Dahomey và ngày Pháp trao trả độc lập (01/8/1960) làm ngày kỷ niệm Quốc khánh hàng năm. Tháng 12/1990, Benin tổ chức trưng cầu dân ý thông qua Hiến pháp mới. Tháng 3/1991, Benin tiến hành tổng tuyển cử đa đảng đầu tiên.
3. Thể chế nhà nước, chế độ chính trị, đảng phái chính trị:
Thể chế nhà nước:
Cộng hoà Tổng thống. Tổng thống là người đứng đầu Nhà nước và Chính phủ, được bầu theo phổ thông đầu phiếu, nhiệm kỳ 5 năm, cầm quyền không quá 2 nhiệm kỳ.
- Các Đảng phái chính ở Benin gồm:
- Đảng Liên minh Tiến bộ Đổi mới (UPR): được thành lập năm 2018 do ông Joseph Djogbenou làm Chủ tịch. Phó Tổng thống Mariam Chabi Talata là thành viên đảng này.
- Đảng Khối Cộng hòa (RB): được thành lập năm 2018 do ông Abdoulaye Bio Tchané làm Chủ tịch. Cả 2 chính đảng lớn nhất tại Benin đều liên minh với Tổng thống Patrice Talon.
- Đảng Dân chủ (LD): được thành lập năm 2019 do cựu Tổng thống Thomas Boni Yayi làm Chủ tịch, hiện là đảng đối lập duy nhất có đại diện trong Quốc hội Benin sau cuộc bầu cử Quốc hội tháng 01/2023.
4. Đặc điểm tình hình, chính sách:
4.1. Chính trị -xã hội:
Về cơ bản, tình hình chính trị - xã hội tại Benin ổn định. Tại bầu cử Tổng thống diễn ra cuối tháng 3/2016, doanh nhân Patrice Talon đã giành chiến thắng trước đương kim Thủ tướng Lionel Zinsou, trở thành Tổng thống tiếp theo của Benin. Tại lần tái tranh cử nhiệm kỳ 2 vào tháng 4/2021, ông Patrice Talon liên minh với bà Mariam Chabi Talata (cho chức Phó Tổng thống) giành chiến thắng. Đây là lần đầu tiên Benin có chức danh Phó Tổng thống.
Bầu cử quốc hội Benin diễn ra vào tháng 01/2023 đã bầu ra 109 ghế trong quốc hội. Hai chính đảng ủng hộ Tổng thống Patrice Talon giành được 81 ghế, trong khi phe đối lập chỉ giành được 28 ghế đại biểu. Chủ tịch quốc hội Louis Vlavonou (Đảng Liên minh tiến bộ) chính thức tái đắc cử ngày 12/02/2023.
Benin đang chuẩn bị tổ chức bầu cử Tổng thống, dự kiến tháng 4/2026.
4.2. Kinh tế:
- Benin là nền kinh tế năng động. Trong 10 năm qua, kinh tế Benin tăng trưởng mạnh mẽ trên 6%/năm; kinh tế Benin chủ yếu dựa vào nông nghiệp (chiếm 30% GDP), và vận tải (Benin là một trong những trung tâm vận tải biển của khu vực nhờ cảng Cotonou). Quy mô nền kinh tế Benin nhỏ.
- Benin có thế mạnh về trồng bông, điều, đậu nành… song hầu hết các loại nông sản này đều được xuất khẩu thô. Benin có tài nguyên thiên nhiên gồm: sắt (trữ lượng 01 tỷ tấn), phốt phát, vàng, đá trắng và dầu mỏ ở thềm lục địa. Công nghiệp Benin chủ yếu là ngành công nghiệp ép dầu cọ và khai thác sắt.
+ Các sản phẩm xuất khẩu chính: bông, điều, các sản phẩm từ cọ, dừa…
+ Các sản phẩm nhập khẩu chính: thực phẩm, các sản phẩm dầu mỏ, thiết bị.
+ Các đối tác thương mại chính: Nigeria, Trung Quốc, Ấn Độ,
Bangladesh, Pháp, Thái Lan…
- Benin được Liên hợp quốc xếp vào một trong 46 quốc gia kém phát triển nhất trên thế giới, với gần 40% dân số sống dưới mức nghèo khổ. Tháng 01/2019, Chính phủ Benin thông qua Kế hoạch phát triển quốc gia giai đoạn 2018-2025, trong đó ưu tiên phát triển bền vững.
- Benin xếp hạng 173/193 về chỉ số phát triển con người (HDI) năm 2025. Tỷ lệ thất nghiệp những năm gần đây dao động ở mức 1,6%.
5. Chính sách và quan hệ đối ngoại:
- Đặc điểm chính trong chính sách đối ngoại:
Benin có chính sách đối ngoại ôn hòa, đa dạng hóa và cân bằng ảnh hưởng, một mặt giữ quan hệ tốt với Pháp, mặt khác tích cực thúc đẩy đa dạng hóa quan hệ với các nước lớn, đặc biệt là Trung Quốc.
Sau đợt cải tổ năm 2020, mạng lưới ngoại giao của Benin chỉ còn 11 cơ quan đại diện trên toàn thế giới.
Về hợp tác quốc phòng và gìn giữ hòa bình trong khu vực, Benin hiện tham gia 9/14 phái bộ GGHB của LHQ, góp khoảng 500 quân, đứng thứ 40 về góp quân trên thế giới. Benin là thành viên Liên hợp quốc (UN), Phong trào Không liên kết (NAM), Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF), Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực Liên hợp quốc (FAO), Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Cộng đồng kinh tế các quốc gia Tây Phi (ECOWAS) cùng nhiều tổ chức quốc tế và khu vực khác. Benin là nước Chủ tịch ECOWAS năm 2022.
II. QUAN HỆ VỚI VIỆT NAM
1. Quan hệ chính trị:
- Thiết lập quan hệ ngoại giao: Việt Nam và Benin lập quan hệ ngoại giao ngày 14/3/1973. Hai nước duy trì quan hệ chính trị tốt đẹp. Tuy nhiên, hai nước chưa thiết lập hợp tác ở kênh Đảng và Quốc hội.
- Cơ quan đại diện: Hai nước chưa mở Đại sứ quán tại thủ đô của nhau. Hiện nay, Đại sứ quán Benin tại Trung Quốc kiêm nhiệm Việt Nam; Đại sứ quán Việt Nam tại Morocco kiêm nhiệm Benin.
- Lãnh sự danh dự: Tháng 02/2024, Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn đã ký quyết định bổ nhiệm Ông Regis Facia, Phó Chủ tịch thứ nhất Liên đoàn Giới chủ Benin làm Lãnh sự danh dự Việt Nam tại Benin.
- Hoạt động trao đổi đoàn:
+ Đoàn Việt Nam thăm Benin: Phó Chủ tịch nước Nguyễn Hữu Thọ (1978), Đại tướng Võ Nguyên Giáp (1980), Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình dự Hội nghị cấp cao Pháp ngữ tại Benin (1995), Phó Thủ tướng Nguyễn Khánh (1996), Phó Chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa (2003).
+ Đoàn Benin thăm Việt Nam: Bộ trưởng Ngoại giao và Hợp tác Pierre Osho (1997), Tổng thống Mathieu Kérékou dự Hội nghị cấp cao Pháp ngữ tại Hà Nội (1997), Bộ trưởng Ngoại giao (2006), Tổng thống Boni Yayi (2006), Đặc phái viên Tổng thống (2008), Bộ trưởng Nông nghiệp, Chăn nuôi và Nghề cá (2008), Chủ nhiệm văn phòng Bộ trưởng phụ trách chính sách công thăm và làm việc với Viettel (2014), Bộ trưởng Ngoại giao Benin thăm Việt Nam (12/2023).
2. Hợp tác kinh tế - thương mại - đầu tư:
Về kinh tế, trao đổi thương mại giữa hai nước rất khiêm tốn, khoảng 55 triệu USD năm 2023 và giảm xuống 24 triệu USD năm 2024 (trong đó kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đạt 6 triệu USD, chủ yếu là gạo, chất dẻo nguyên liệu, sản phẩm hóa chất; nhập khẩu đạt 18 triệu USD, chủ yếu là bông các loại, hạt điều).
Theo số liệu sơ bộ của Tổng Cục Hải quan, năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam – Benin đạt 16.871.353 USD, trong đó xuất khẩu 13.772.078 USD, nhập khẩu 3.099.275 USD.
3. Cộng đồng Việt Nam tại Benin:
Cộng đồng nhỏ, lúc cao điểm có khoảng vài chục người từ trong nước hoặc người Việt ở các nước sang Benin mua hạt điều. Người Việt ở Benin chủ yếu sinh sống ở thủ đô Cotonou, đời sống ổn định.
5. Các Hiệp định, thỏa thuận đã ký kết giữa hai nước:
Hiệp định: Hiệp định hợp tác Văn hoá và Khoa học (1978), Hiệp định khung về hợp tác Kinh tế, Thương mại, Văn hoá, Khoa học-Kỹ thuật (1996), Hiệp định 3 bên giúp Benin phát triển lúa nước giữa Việt Nam - Benin
- FAO (1998), Hiệp định về tham khảo chính trị và ngoại giao giữa Bộ Ngoại giao hai nước Việt Nam - Benin (2003).
Biên bản ghi nhớ: Nghị định thư hợp tác y tế (1980), Thoả thuận hợp tác giữa hai Phòng Thương mại và Công nghiệp (2003), Biên bản giữa hai Bộ Nông nghiệp về việc Benin mời 16 chuyên gia và kỹ thuật viên nông nghiệp Việt Nam sang giúp bạn phát triển ngành trồng lúa (2008); Thoả thuận hợp tác giữa Phòng thương mại và Công nghiệp hai nước (ký bên lề Diễn đàn doanh nghiệp Pháp ngữ tại Việt Nam tháng 3/2022); MOU hợp tác giữa hai Bộ Ngoại giao (2023); MoU hợp tác nông nghiệp giữa Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thông và Bộ Nông nghiệp, Chăn nuôi và Thủy sản Benin (10/2024).
Tháng 01/2026