- KHÁI QUÁT CHUNG
- Thông tin chung:
- Tên nước: Cộng hoà Ghana (Republic of Ghana)
- Thủ đô: Accra
- Quốc khánh: 06/3/1957 (Ngày giành độc lập từ Anh)
- Vị trí địa lý: nằm ở khu vực Tây Phi, phía Bắc giáp Burkina Faso, phía Đông giáp Togo, phía Tây giáp Bờ Biển Ngà; phía Nam giáp Vịnh Guinea.
- Khí hậu: Nhiệt đới
- Diện tích: 239.000 km2
- Dân số: 35 triệu người (2025, theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế - IMF)
- Dân tộc: hơn 70 dân tộc, dân tộc Akan chiếm đa số (47,5%)
- Tôn giáo: Thiên Chúa giáo (68%), Hồi giáo (16%), Cổ truyền (16%).
- Ngôn ngữ: tiếng Anh
- Đơn vị tiền tệ: Cedi Ghana (GHS) (1 USD = 12,91 GHS)
- GDP: 112 tỷ USD; GDP/đầu người: 3.193 USD (2025, theo IMF)
- Thông tin sơ lược về Lãnh đạo chủ chốt
+ Tổng thống: John Dramani Mahama (từ tháng 01/2025);
+ Phó Tổng thống: Bà Jane Naana Opoku-Agyemang (từ tháng 01/2025)
+ Chủ tịch Quốc hội: Alban Sumana Kingsford Bagbin (từ tháng 01/2021, tái cử tháng 01/2025);
+ Bộ trưởng Ngoại giao và Hội nhập khu vực: Samuel Okudzeto Ablakwa (từ tháng 1/2025)
2. Khái quát lịch sử:
Ghana là một nước có lịch sử lâu đời. Từ thế kỷ thứ 4, đã ra đời Vương quốc Sarakolle rộng lớn, chạy dài từ bờ biển Đại Tây Dương đến sông Niger. Thế kỷ 11, Vương quốc Ghana trở nên cực thịnh với nền nông nghiệp, thủ công, buôn bán phát triển. Năm 1471, thực dân Bồ Đào Nha xâm chiếm và đặt tên là Bờ Biển Vàng. Năm 1740, Hà Lan thay thế Bồ Đào Nha. Năm 1874, Anh chiếm đóng Bờ Biển Vàng và đến năm 1919 Bờ Biển Vàng chính thức trở thành thuộc địa của Anh. Sau chiến tranh thế giới thứ II, Đảng Đại hội thống nhất Bờ biển vàng (UGCC) ra đời, lãnh đạo cuộc đấu tranh tẩy chay hàng Anh và đòi tự trị nhưng bị thực dân Anh đàn áp dã man. Tháng 02/1957, Anh buộc phải tuyên bố cho Bờ Biển Vàng độc lập trong khối Liên hiệp Anh. Ngày 6/3/1957, Bờ biển vàng tuyên bố độc lập và đổi tên là Ghana. Đây là nước đầu tiên ở Tây Phi (trừ Liberia) trong khối thuộc địa Anh ở châu Phi được độc lập. Ngày 1/7/1960, nước Cộng hoà Ghana được thành lập do Dr. Kwame Nkrumah làm Tổng thống.
3. Thể chế Nhà nước, chế độ chính trị, đảng phái chính trị:
Thể chế nhà nước: Ghana theo thể chế Cộng hoà Tổng thống. Tổng thống là người đứng đầu Nhà nước và Chính phủ, được bầu theo nhiệm kỳ 4 năm, giới hạn tối đa 2 nhiệm kỳ.
Các đảng phái chính: Đại hội Dân chủ quốc gia (NDC); Đảng Yêu nước mới (NPP); Đảng Hội nghị nhân dân (PCP); Hội nghị Dân tộc nhân dân (PNC)… Đảng cầm quyền hiện nay là đảng NDC của Tổng thống John Dramani Mahama.
4. Đặc điểm tình hình, chính sách:
4.1. Chính trị - xã hội:
- Ghana theo thể chế Cộng hòa Tổng thống, có nền chính trị tương đối ổn định, các cuộc bầu cử Tổng thống gần đây đều được đánh giá là minh bạch và chuyển giao quyền lực hòa bình. Chính phủ hiện nay của Tổng thống J.D.Mahama thực hiện tái cơ cấu bộ máy, giảm số lượng các bộ, tăng cường cải cách hành chính, tài khóa và chi tiêu công.
- Năm 2025, Ghana xếp hạng 143/193 về chỉ số phát triển con người (HDI), thuộc nhóm trung bình.
4.2. Kinh tế:
- Kinh tế Ghana phát triển năng động, tăng trưởng GDP năm 2024 đạt 4,4% (theo IMF), chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên (vàng, dầu lửa), sản xuất nông nghiệp (cacao) và các ngành dịch vụ. Từ 2010, ngành sản xuất dầu khí tại Ghana đã bắt đầu hoạt động và được kỳ vọng là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế (mỏ dầu ngoài khơi Jubilee được đánh giá có trữ lượng lên tới 3 tỷ thùng). Ghana dành nhiều ưu tiên gia tăng tự chủ về nông nghiệp, bảo đảm an ninh lương thực, giảm phụ thuộc vào hàng hóa xuất khẩu. Ghana đặt mục tiêu chuyển đổi mạnh mẽ, hướng tới một quốc gia thịnh vượng, với nền kinh tế được công nghiệp hóa vào năm 2057.
- Các sản phẩm xuất khẩu chính: Cacao, dầu, vàng, gỗ, bauxite, nhôm, quặng manga, thiết bị nhà bếp, dược phẩm và nông sản (hạt điều, bơ, xoài,...). Ghana cùng với Bờ Biển Ngà là hai nước xuất khẩu hạt cacao nhiều nhất châu Phi, cung cấp tới 70% lượng hạt cacao thô của thế giới.
- Các sản phẩm nhập khẩu chính: Xe cơ giới, xi-măng, ống kim loại cơ bản, dây dẫn điện cao thế, dầu mỏ tinh luyện, xe xây dựng cỡ lớn, đồ điện tử, máy móc công nghiệp...
- Các đối tác thương mại chính: Trung Quốc, Mỹ, Ấn Độ, Thụy Sĩ, Anh, Bỉ, Hà Lan...
5. Chính sách và quan hệ đối ngoại:
Ghana thực hiện đường lối đối ngoại đa dạng hoá, đa phương hoá. Ghana được đánh giá là quốc gia đi đầu trong thúc đẩy hội nhập khu vực Tây Phi và hội nhập toàn châu Phi. Ghana là nơi đặt Trụ sở Ban Thư ký Khu vực Thương mại tự do toàn châu Phi (AfCFTA).
Ghana là thành viên của Liên hợp quốc, Liên minh châu Phi và nhiều tổ chức quốc tế và khu vực; là Uỷ viên không thường trực HĐBA/LHQ nhiệm kỳ 2022-2023.
II. QUAN HỆ VỚI VIỆT NAM
1. Quan hệ chính trị:
- Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao: 25/3/1965.
- Cơ quan đại diện: Việt Nam từng mở Đại sứ quán tại Accra ngày 05/11/1965 và đóng cửa tháng 6/1966. Ghana cũng từng mở Đại sứ quán ở Hà Nội ngày 11/11/1965 và đóng cửa tháng 6/1966. Hiện nay, Đại sứ quán Việt Nam tại Nigeria kiêm nhiệm Ghana và Đại sứ quán Ghana tại Malaysia kiêm nhiệm Việt Nam.
- Hoạt động trao đổi đoàn:
+ Đoàn ra: Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ (2008); Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng (4/2024).
+ Đoàn vào: Đặc phái viên của Tổng thống Ghana (1965); Tổng thống Kwame Nkrumah (1966); Bộ trưởng Nghề cá Ishmael Ashitey (2002); Bộ trưởng Giáo dục trong chương trình thăm quan học tập do Ngân hàng Thế giới tài trợ (2006); Bộ trưởng Y tế (2008); Bộ trưởng Nghề cá và Phát triển Thuỷ sản (4/2016); Thứ trưởng Bộ Công Thương Robert Ahomka-Lindsay (11/2019); Thứ trưởng Ngoại giao và Hội nhập khu vực Kwaku Ampratwum-Sarpong (9/2024)
2. Hợp tác kinh tế - thương mại – đầu tư:
Ghana là một trong những đối tác thương mại quan trọng nhất của Việt Nam ở châu Phi và là bạn hàng lớn nhất của Việt Nam tại thị trường Tây Phi. Năm 2023, kim ngạch song phương đạt 733,3 triệu USD; Năm 2024 tăng mạnh, đạt hơn 794 triệu USD; trong đó Việt Nam xuất khẩu 471 triệu USD, chủ yếu là gạo và nhập khẩu 323 triệu USD, chủ yếu là hạt điều, cao su, gỗ.
Theo số liệu sơ bộ của Tổng Cục Hải quan, năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam – Ghana đạt 1.000.184.684 USD, trong đó nhập khẩu 362.235.143 USD (chủ yếu là hạt điều, cao su, gỗ và sản phẩm gỗ, quặng và khoáng sản, bông…), xuất khẩu 637.949.541 USD (gạo, clanhke và xi măng, hàng dệt may, thủy sản, hàng rau quả…)
3. Cộng đồng người Việt Nam tại Ghana
Có khoảng 1.400 người Việt Nam đang sống và làm việc tại Ghana, chủ yếu làm hiệu ảnh, buôn bán (gạo, gỗ, nông sản…).
4. Các Hiệp định, thoả thuận đã ký kết giữa hai nước: Bản Ghi nhớ về Hợp tác song phương trong lĩnh vực Nghề cá và Phát triển Lúa gạo (2002); Biên bản ghi nhớ (MOU) giữa hai Bộ Ngoại giao về tham vấn chính trị (2024)./.
Tháng 01/2026